Huisartsenzorg verandert
De huisartsenzorg in Nederland verandert snel. Dat heeft gevolgen voor patiënten. In dit eerste deel lees je wat de belangrijkste ontwikkelingen zijn. Je leest ook wat deze veranderingen betekenen voor de medezeggenschap van patiënten. In deel 2 gaan we in op de rol van cliëntenraden.
Trends Huisartsenzorg
Gevolgen voor medezeggenschap
De huisartsenzorg in Nederland verandert snel. Dat heeft gevolgen voor patiënten. In dit eerste deel lees je wat de belangrijkste ontwikkelingen zijn. Je leest ook wat deze veranderingen betekenen voor de medezeggenschap van patiënten. In deel 2 gaan we in op de rol van cliëntenraden.
De situatie op dit moment en de uitdagingen
De huisarts is het beginpunt van de zorg in Nederland. Maar de huisartsenzorg staat onder druk. Er zijn steeds meer ouderen en mensen met langdurige of psychische klachten. Daardoor is er meer zorg nodig en wordt het de vraag naar zorg steeds groter.
Aan de andere kant zijn er te weinig huisartsen voor al deze zorgvragen. Daardoor neemt de werkdruk toe. In sommige regio’s is het tekort extra groot. Dit zorgt voor meer werkdruk, langere wachttijden en soms minder beschikbaarheid van de huisarts. Huisartsen moeten ook steeds meer regels volgen en meer papierwerk doen. Daardoor kiezen minder mensen ervoor om huisarts te worden. Veel huisartsen zijn ouder dan 50 jaar en zoeken een opvolger. Maar het is moeilijk om jonge huisartsen te vinden die hun praktijk overnemen.[1]
Organisatievormen in de huisartsenzorg
Er zijn verschillende manieren waarop huisartsen samenwerken. Bij een solopraktijk werkt één huisarts alleen. In een duo- of groepspraktijk werken meerdere huisartsen samen en delen ze taken en de patiënten. Bij een HOED (Huisartsen Onder Eén Dak) heeft elke huisarts zijn eigen patiënten, maar werken ze samen in één gebouw. Op het platteland zijn er vaak apotheekhoudende huisartsenpraktijken, waar huisarts en apotheek samen in één gebouw zitten. In een gezondheidscentrum werken huisartsen samen met andere zorgverleners. Bijvoorbeeld fysiotherapeuten en maatschappelijk werkers. Ze werken allemaal in één gebouw.. Ook zijn er steeds meer online huisartspraktijken, waar zorg via internet wordt gegeven.
Nieuwe soorten huisartsenpraktijken
Nu werken huisartsen steeds meer samen en worden hun praktijken groter. Ketenpraktijken zijn huisartsenpraktijken die samenwerken onder één organisatie. Zo kunnen ze samen goedkopere spullen inkopen of betere computers gebruiken.De organisatie regelt veel zaken, zoals het beheer van de praktijk. Soms is de organisatie ook eigenaar van de praktijk. Dit is een top-down beweging. Soms is het doel winst maken, soms niet. Voorbeelden zijn Centric Health en Arts&Zorg[2]. Co-Med was een commerciële ketenpraktijk en is failliet gegaan in 2024. In ketenpraktijken hebben huisartsen minder te zeggen.
Coöperaties zijn ontstaan doordat huisartsen samen willen werken om sterker te staan. Ze delen kennis, kopen samen spullen in en zorgen samen voor goede zorg. Dit is een bottom-up beweging. Huisartsen nemen zelf het initiatief en blijven zelfstandig. De coöperatie ondersteunt haar leden, bijvoorbeeld door gezamenlijke inkoop, ICT of het organiseren van de zorg, De winst gaat naar de leden of wordt weer geïnvesteerd in de zorg.
RHO’s (Regionale Huisartsenorganisaties) zijn samenwerkingen in een regio. Hier werken huisartsen, andere zorgverleners en lokale partijen samen aan regionale zorgvraagstukken. Samen zorgen ze voor goede, toegankelijke en vernieuwende zorg. Ze versterken de positie van huisartsen en waarborgen kwaliteit en toegankelijkheid van zorg.
Deze nieuwe vormen sluiten aan bij de Toekomstvisie Huisartsenzorg 2035[3]. Daarin staat regionale samenwerking tussen huisartsen centraal.
Gevolgen van schaalvergroting
Schaalvergroting betekent dat huisartsenpraktijken groter worden of samenwerken.
Dit heeft voordelen en nadelen. Men probeert slimmer te werken en niet harder. Dit heet efficiënte zorg. Efficiëntere zorg, betere ICT-systemen en digitale innovaties zijn voordelen. Standaardisatie zorgt voor gelijke kwaliteit van zorg. Maar als er teveel aandacht is voor efficiëntie kan dat ook nadelen geven.
Soms worden wachttijden langer, is er minder persoonlijke aandacht en verandert de zorg te veel. Dit risico is groter bij commerciële ketenpraktijken. Co-Med laat zien dat dit tot problemen kan leiden.[4]
Gevolgen voor medezeggenschap
Patiënten moeten kunnen meepraten over hun zorg. Zo blijft de zorg goed en persoonlijk. Door schaalvergroting verandert ook de invloed van patiënten. Vroeger hadden patiënten vaak een vaste huisarts. Nu is de afstand tussen patiënten en beslissers groter. In kleine praktijken konden patiënten makkelijker meepraten over de praktijk, openingstijden of het aanbod van zorg. De huisarts kende de patiënten goed.
Bij ketenpraktijken neemt de organisatie vaak de beslissingen. Patiënten hebben daardoor minder invloed op zaken als zorgaanbod, openingstijden en privacy.
Volgens de wet moeten grote huisartsenpraktijken samen met patiënten afspraken maken over medezeggenschap. Zo kunnen patiënten meepraten over belangrijke zaken. Sinds juli 2020 geldt de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018) ook voor grote huisartsenpraktijken.[5] De organisatie moet samen met patiënten afspraken maken over inspraak. In de praktijk lukt dit niet altijd goed.
Bij ketenpraktijken en coöperaties is er vaak een centrale patiëntenraad. Soms is er per locatie ook een eigen raad. Het is soms lastig om inspraak goed te regelen, omdat de afstand tussen bestuur en patiënten groot is. Ook weten patiënten vaak niet wie de patiëntenraad is.
Voor goede medezeggenschap is goede communicatie belangrijk. De patiëntenraad moet contact houden met patiënten, feedback vragen en onderwerpen bespreken. Cliëntenraden en bestuurders moeten samen afspreken over welke onderwerpen patiënten mogen meepraten. Landelijke organisaties zoals NCZ en het LSR helpen patiënten om meer invloed te krijgen.
Samenwerken aan sterke medezeggenschap
De huisartsenzorg heeft veel uitdagingen, maar ook kansen. Voor cliëntenraden is het belangrijk om actief te blijven, de stem van de patiënt te laten horen en samen te werken aan goede zorg. Daarnaast is het belangrijk dat de patiëntenraad duidelijk maakt over welke onderwerpen ze wil meepraten.
De huisartsenzorg blijft veranderen. Met duidelijke afspraken en goede samenwerking zorgen we samen voor blijvend huisartsenzorg van goede kwaliteit. Zo blijft ook in de toekomst de patiënt centraal staan.
[1] Nivel, https://www.nivel.nl/sites/default/files/pdf/effecten-seniorenbeleid-huisartsen.pdf
[2] Nivel, https://www.nivel.nl/nl/onderzoeksprogrammas/organisatie-en-kwaliteit-zorg/dossier-commercialisering-huisartsenzorg
[3] https://www.nhg.org/wp-content/uploads/2025/04/Visie-Huisartsenzorg-2035.pdf
[4] https://www.dirkzwager.nl/kennis/artikelen/commerciële-huisartsenpraktijken-ont-zorgen
[5] https://wetten.overheid.nl/BWBR0042294/2024-01-01
Misschien ook interessant voor u
Terugblik Congres Cliëntenraad als deel van het geheel
