Is professionele, onafhankelijke ondersteuning voor de Cliëntenraad een recht, plicht of wens?
Ondersteuning van de cliëntenraad zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar wij constateren helaas dat dit vaak wordt miskend. Om als cliëntenraad gelijkwaardig en onafhankelijk te kunnen zijn, is professionele ondersteuning essentieel. Dit is dan ook een wettelijk recht van alle cliëntenraden, lokaal, regionaal, centraal of anders. Bovendien hebben alle cliëntenraden Instemmingsrecht op zowel de selectie als de benoeming van hun ondersteuner. Toch krijgen wij vaak van cliëntenraden te horen dat zij onvoldoende ondersteuning krijgen. Wat weerhoudt cliëntenraden ervan om op te komen voor dit recht? En wat weerhoudt zorginstellingen ervan om te voorzien in dit recht?
Wat zegt de wet?
In de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 (Wmcz 2018) is het recht van cliëntenraden op onafhankelijke, professionele ondersteuning vastgelegd in artikel 6, lid 3. Dit artikel bepaalt dat de kosten die redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor de vervulling van de werkzaamheden van de cliëntenraad, waaronder de kosten die verband houden met scholing en onafhankelijke ondersteuning, ten laste komen van de instelling.
Daarnaast heeft de cliëntenraad op grond van artikel 8, lid 1, onderdeel i instemmingsrecht bij de selectie en benoeming van de ondersteuner. Dit betekent dat de cliëntenraad invloed heeft op de keuze van de persoon die hen ondersteunt.
Deze bepalingen zouden moeten garanderen dat cliëntenraden onafhankelijke ondersteuning hebben en dat zij zeggenschap hebben over door wie- en hoe- de ondersteuning wordt ingezet. Zoals bijvoorbeeld zorgen dat de ondersteuner geen andere functie binnen de organisatie vervult, die belangenconflicten kan opleveren.
Hoe is het in de praktijk?
In werkelijkheid blijkt vaak dat:
- Cliëntenraden geen ondersteuning ontvangen;
- Alleen Centrale Cliëntenraden ondersteund worden, terwijl lokale Cliëntenraden het zonder moeten doen;
- De ondersteuning vaak door medewerkers met andere rollen wordt ingevuld en daardoor niet onafhankelijk is.
Dit verzwakt en ondermijnt de medezeggenschap en doet geen recht aan de wet. Vooral het ontbreken van ondersteuning aan lokale raden en het inzetten op ondersteuning van centrale raden, zorgt voor formele en beleidsmatige betrokkenheid van de medezeggenschap, in plaats van invloed op de kwaliteit van de dagelijkse zorg aan cliënten.
De toegevoegde waarde van een goede ondersteuner
Een goede ondersteuner biedt veel meer dan alleen administratieve hulp. Hij of zij:
- Zorgt voor continuïteit, ook bij wisselingen in de raad;
- Helpt met inhoudelijke vraagstukken, zoals adviezen en beleidsinterpretatie;
- Bewaakt de onafhankelijkheid van de raad;
- Ondersteunt bij overleg met de bestuurder en andere betrokkenen;
- Is de verbinder tussen de raad en de raad van bestuur/bestuurder en andere gesprekspartners binnen de zorginstelling.
Waarom gebeurt dit nog steeds?
Strikt formeel gezien zijn zorgorganisaties verantwoordelijk voor het goed functioneren van de medezeggenschap. Maar cliëntenraden hebben natuurlijk ook de inspanningsverplichting om zo goed mogelijk te functioneren en daarbij goed op de hoogte te zijn van hun rechten en plichten! Veel cliëntenraden nemen genoegen met onvoldoende ondersteuning. Veelal uit onwetendheid of bescheidenheid. Het recht op professionele, onafhankelijke ondersteuning is geen gunst, maar een essentieel onderdeel van effectieve medezeggenschap. Cliëntenraden zouden zich bewuster moeten zijn van hun rechten en ervoor opkomen.
Wat moet er veranderen?
Zorgorganisaties moeten hun wettelijke plicht nakomen en cliëntenraden moeten het bewustzijn over hun rol, taak, functie en positie versterken. Alleen dan kan medezeggenschap echt effect hebben. Dit is niet alleen een kwestie van regels, maar van het serieus nemen van de stem van de cliënt.
Hoe kunnen wij u helpen?
Wilt u als zorginstelling of als (centrale) cliëntenraad meer weten over de juiste ondersteuning en/of over de rechten en plichten die hierop van toepassing zijn? Neem gerust contact met ons op!
Misschien ook interessant voor u
Blik op zeggenschap en inspraak in de ouderenzorg
De structuur, indeling en verdeling van cliënten medezeggenschap
