Het SPEL: Hulpmiddel om medezeggenschap voor iedereen mogelijk te maken
Echte medezeggenschap betekent praten met en luisteren naar cliënten. Sandra Bonte is ervan overtuigd dat medezeggenschap ook mogelijk is voor mensen met een beperking. Zij ontwikkelde daarvoor het SPEL: een hulpmiddel om Samen Praten En Luisteren makkelijker te maken. Overigens is er ook een speciale versie van het SPEL voor ouderen.
Een leven lang ervaring in de zorg
Sandra Bonte werkte ruim 40 jaar in diverse functies in de zorg voor mensen met een beperking. Zij gelooft dat ieder mens recht heeft op zeggenschap en medezeggenschap, maar weet uit ervaring dat het lastig is om dit bij mensen met een beperking goed vorm te geven. Velen van hen vinden het spannend om met anderen aan tafel te zitten en het woord te nemen. Ook luisteren is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het SPEL maakt het mogelijk om mensen die minder taalvaardig zijn toch te betrekken bij wat voor hen belangrijk is.
Het SPEL inzetten voor medezeggenschap
Je kunt het SPEL gebruiken voor huiskamergesprekken over dagelijkse dingen maar ook gericht om medezeggenschapsonderwerpen bespreekbaar te maken. Het is een prima manier om als cliëntenraad informatie bij je achterban op te halen. Het SPEL is bedoeld als hulpmiddel voor gespreksleiders. Het helpt om op een speelse manier met elkaar in gesprek te gaan en biedt tegelijkertijd structuur aan de deelnemers. Het SPEL is een kleurrijke, grote puzzel die je midden in de groep op tafel kunt leggen. Elke kleur vertegenwoordigt een categorie, geïnspireerd op de domeinen van Schalock. Per categorie zijn er 32 kaartjes met vragen beschikbaar. Het is belangrijk om je als gespreksleider goed voor te bereiden. Weet wat je doel is met een bijeenkomst en kies uit elke categorie twee of drie kaartjes die daarbij passen.
Kaartjes helpen mensen over de drempel
Sandra heeft ervaren dat mensen veel makkelijker praten als ze een vraag van een kaartje zelf voorlezen, dan wanneer hen rechtstreeks een vraag wordt gesteld. En als het toch te spannend is, mogen zij hun stopkaart inzetten. In de praktijk wordt daar echter weinig gebruik van gemaakt. Het SPEL bevat bewust een combi van gesloten en open vragen. Open vragen kunnen soms te ingewikkeld zijn en op een ja of nee van een gesloten vraag kun je altijd nog doorvragen.
Structuur door gesprekscategorieën
Met behulp van een kleuren- of cijferdobbelsteen wordt bepaald uit welke categorie een vraag beantwoord mag worden: de ander en ik, leuke dingen doen, gezondheid en hygiëne, mijn omgeving, eten en drinken. Als laatste is er de categorie bespreekpunten. Deze kaartjes kun je zelf invullen met een afwasbare stift, zodat je telkens opnieuw bij een te bespreken onderwerp vragen kunt bedenken. Je kunt ze uiteraard ook gebruiken voor vragen die je vooraf bij de deelnemers hebt geïnventariseerd.
Het SPEL als hulpmiddel voor sociale en grote onderwerpen
Het SPEL is goed inzetbaar om sociale onderwerpen aan te kaarten. De vragen kiezen altijd een positieve insteek en zijn oplossingsgericht. Het is ook een prima kapstok om grote onderwerpen klein te maken. Neem bijvoorbeeld inkoop. Je kunt vragen of mensen tevreden zijn met het aanbod uit het huiscafé, maar je kunt ook vragen: “Wat vind je het allerlekkerst?” en doorvragen met “Kun je dat kopen in het huiscafé?” Het onderwerp seksualiteit kun je kleiner maken door vragen als ‘Hou je ervan om geknuffeld te worden? Een vraag als “Hou je van huisdieren?” kan een opstap zijn om uit te leggen waarom er toch geen dieren op de afdeling mogen wonen. Naast de basisversie met algemene vragen zijn er speciale versies over de Wet zorg en dwang en een versie over verlies en rouw.
Het SPEL aanpassen aan je doelgroep
Sommige groepen vinden het idee van een puzzel op tafel te kinderachtig. Je kunt de kaartjes natuurlijk ook zonder de puzzel gebruiken. Hetzelfde geldt voor de vragen zelf: laat je inspireren om een bijeenkomst te structureren met zelfbedachte vragen om je doel van de bijeenkomst te bereiken. Welke vorm je ook kiest, een gouden tip van Sandra is: “Sluit positief af met de vraag: “Zeg iets leuks over degene naast je.”
Trainingen en meer informatie over Het SPEL
Sandra verzorgt ook trainingen om Het SPEL in te zetten in jouw organisatie. Bezoek voor meer informatie de website het- spel-trainingen of kijk naar dit filmpje
